Aan de vooravond van pakjesavond pakten George Moormann en Dolly Bellefleur feestelijker uit dan ooit. Drie uur lang genoten zo’n honderd (al dan niet oudere) jongeren ademloos van de optredens van Laurens van Krevelen (over Jan G. Elburg), Joke Linders (over Annie M.G. Schmidt), Theo Olthuis (jeugdpoëzie) en maar liefst twee Sinterklazen! Op gepaste wijze werd dit heerlijke avondje afgesloten door Gerrie Hondius (virtuoos verslag op rijm)

George Moormann heette iedereen op 4 december alsvolgt welkom bij de vijfde editie van PoëzieCafé De Zingende Zaag: "Haarlem schrijft vanmiddag weer eens historie. Rotterdam kent de uitreiking van het Gouden Kalf, Berlijn de Gouden Beer en Haarlem vanaf vandaag de toekenning van de Gouden Schimmel! Wie van de twee goedheiligmannen zal als winnaar uit de bus komen van Neerlands eerste Poetry Slam tussen twee Sinterklazen?

"Wat kunt u afgezien van Sinterklaasrap nog meer verwachten in ons gelukkig nooit en te nimmer afgezaagde PoëzieCafé? Poëzie op rijm, kinderliedjes, gehoorzaam of ongehoorzaam, zoet of juist lekker stout maar ook experimentele gedichten van de, als moeilijk opvoedbaar bekend staande, Jan G. Elburg. De rebelse dichter die net als Annie M.G. Schmidt uiteraard meer hield van kinderen met een eigen willetje. Zijn voorkeur ging uit naar kinderen die avontuurlijk genoeg zijn om een zijweg in te slaan, kattenkwaad uit te halen kortom de boel ontregelen. Ik wens u een middag vol verdwazing en verklazing maar ook hele precieze poëzie. Dan geef ik nu graag het woord aan mijn mede-presentator Dolly Bellefleur"

Waarop Dolly begon te zingen: "Hij komt, hij komt die lieve oude Sint...." Alle ogen zijn vol verwachting gericht op de deur waardoor Sint Nicolaas komt binnenschrijden. "Sinterklaasje kom maar binnen met je knecht want we zitten allemaal even scheef" vervolgt Dolly recalcitrant. De bisschop uit Myra neemt geamuseeerd plaats op zijn troon. Dolly vertelt dat ze net heeft ontdekt dat Sinterklaas de patroonheilige was van huwbare meisjes. Volgens de legende zou Sinterklaas drie gouden ballen en beurzen met geldstukken bij drie maagden van verarmde adel door de schoorsteen naar binnen hebben gegooid. Had hij dit niet gedaan dan waren de dames zonder bruidsschat ongehuwd gebleven en waren, erger nog, tot prostitutie genoodzaakt geweest. Dankzij de gulle gift van

Sint-Nicolaas kregen ze toch een man.

Sinterklaas is duidelijk onder de indruk van Dolly’s historisch onderzoek en luistert aandachtig naar het gesprek tussen Dolly en Joke Linders. De biograaf van Max Velthuijs en Annie M.G. Schmidt onthult dat ze nog graag een biografie zou schrijven over bijvoorbeeld Willem Wilmink. Helaas ligt er weer eens een weduwe dwars. Op de vraag of Joke Linders de recente opwinding deelt over het hoorspel getiteld December of Feest voor haar antwoordt zij resoluut neen. Het hoorspel dat Annie M.G. in 1965 schreef en dat volgens de hijgerige media onlangs zou zijn ontdekt, en voor het eerst op 4 december werd opgevoerd op Radio 1, doet ze af als typisch jaren vijftig geklaag. En hoezo pas gevonden? Annie was blijkt uit het interview met Joke Linders dol op het gezellige Sinterklaasfeest en haar tijd ver vooruit. Vele spannende onderwerpen die tegenwoordig in het Sinterklaasjournaal de revue passeren lijken te ontleend aan haar werk. In bijvoorbeeld De heerlijkste 5 december in vijfhonderdvierenzeventig jaar vaart de pakjesboot op een klip en zinkt. Sinterklaas en Piet worden op het nippertje gered door een Franse visser die ze een lift naar Nederland geeft. Stinkend naar vis, in een geleend pak van de visser wordt Sinterklaas door niemand herkend behalve door... de kinderen natuurlijk die hem uit de brand helpen door hem voor de verandering eens cadeautjes te geven. Uit het rijke oeuvre van Annie M.G. Schmidt draagt Linders een aantal smakelijke Sinterklaasgedichten voor. Zo’n honderd mensen voelen zich even weer een klein kind als ze luisteren naar Zeg, zei het schaap Veronica, de maan schijnt door de bomen(uit Het hele schaap Veronica (1960), Trippel Trappel (kinderversje, uit De graaf van Weet-ik-veel (1957), ook opgenomen in Ziezo (verzamelbundel van alle kinderversjes) en tenslotte het liedje Pas op voor Sinterklaas uit de familie Doorsnee, uitgezonden tussen 1952 en 1958)

George Moormann: "Hoor de wind waait door de bomen, hier in huis daar waait de wind... is natuurlijk vanavond een zeer toepasselijk liedje maar brengt mij tot de volgende stelling: Poëzie komt je niet aanwaaien, maar moet worden afgedwongen door talent en heel hard werken. Dat geldt voor de dichter, een soort van superlezer maar ook voor de zeker zo slimme niet-professionele lezer. Gelukkig hoef je dat niet allemaal alleen uit te vinden, daar bestaan uitstekende gidsen voor. Neem bijvoorbeeld het prachtboekje Niet voor de koks maar voor de genodigden dat mijn gast Laurens van Krevelen heeft uitgegeven en dat bijzondere aantekeningen bevat van de dichter Jan G. Elburg over poëzie en dichterschap .

Volgen hier enkele opvattingen van Elburg over poëzie:

"Dichten is een manier van meedelen, met de nadruk op manier. Wat het gedicht meedeelt is werkelijkheid. Objectieve werkelijkheid: het bij stukken waarneembare dat ons omringt. Subjectieve werkelijkheid: samenstel van eenzijdige afspraken waarin mensen een onderkomen zoeken. Het gedicht hoort thuis in het randgebied tussen afspraken en datgene wat ondanks een mens bestaat.

Elk gedicht schiet op twee doelen tegelijk: het raakt de objectieve werkelijkheid en het hoogst eigen innerlijk van de lezer. Het gedicht dat zich alleen tot de lezer richt heet ‘populair’: het bestaat niet als gedicht. Een gedicht dat het alleen op de omringende werkelijkheid gemunt heeft, is niet in taal te verwezenlijken. Het bestaande gedicht is daarom, naar zijn aard, een werkstuk in intelligente wartaal, dat is: taal die de lezer steeds opnieuw te leren heeft.

De objectieve werkelijkheid is, ook in de subjectieve werkelijkheid van het gedicht, bij stukken waarneembaar. Wat niet zou zijn waar te nemen doet zich in het gedicht, waarneembaar, voor als spanning tussen, niet slechts zichtbare, beelden en betekenissen.

De objectiviteit van het gedicht stelt de lezer in het bezit van een geconcentreerd stuk objectieve werkelijkheid. Daarom is het gedicht méér dan een ding: een werktuig, een gebruiksvoorwerp. De vraag, (aldus Elburg) ‘hoe de lezer nu eigenlijk om moet gaan met die poëzie’ zal nooit helemaal bevredigend zijn te beantwoorden, vrees ik, want de oplossing van dat probleem ligt bij de individuele lezer. Het lezen van poëzie vereist een begaafde lezer en die tref je net zo zelden als een begaafde gedichtenmaker..."

Surrealist Jan G. Elburg zou er met volle teugen van hebben genoten: een dichtwedstrijd tussen twee Sinterklazen. Nadat Sinterklaas na een korte pauze weer heeft plaatsgenomen op zijn troon is de spanning voelbaar. Waar is zijn literaire opponent? Dan stormt een supervrouwelijke Sinterklaas het podium op.

Het blijkt La Dolly te zijn die haar mannetje wonderwel staat: "Ik pleit voor een Sinterklaas die ook zijn vrouwelijke kanten durft te tonen. Omdat dat meer past in deze tijd maar ook als eerbetoon aan de Heilige Barbara, waarvan de naamdag op 4 december wordt gevierd, en die vroeger werd vereerd als de vaste gezellin van Sinterklaas bij het uitreiken van cadeaus. Zij en zwarte piet deden vooronderzoek welke kinderen stout en zoet waren. Uit verschillende bronnen blijkt dat Sinterklaas in Limburg rond 1900 op pad ging met zijn vrouw, een duivel, een knecht die deze duivel aan de ketting hieldt en de nodige aanhang. Sinterklaas beval kinderen en dienstbodes allerlei gebeden op te zeggen en vragen uit de catechismus te beantwoorden. Domme, onwetende slachtoffers werden streng berispt, bedreigd en subiet in de zak gestopt. De hele groep van Sint en aanhang werd gespeeld door mannen. Ook de rol van de vrouw van Sinterklaas! Nou vind ik dat laatste wel heel erg ver gaan maar de rest van de traditie zou ik graag nieuw leven inblazen!"

Om Sinterklaas even te laten bijkomen van de commotie draagt Peter van den Berg de gedichten voor waarmee hij vorige maand een Poetry Slam in Leiden heeft gewonnen. En dan is het tijd voor de aangekondigde taalstrijd tussen de twee Titanen SinterklaHansa en Santa Dolly (SinterklaGrietje?) Hun opdracht voor de eerste ronde luidt:

Schrijf in een gedicht lieve Sint
Wat u werkelijk van kinderen vindt

In zijn gedicht Kind toont Sinterklahansa zich de enige echte kindervriend. Hij waarschuwt zijn jonge fans: laat je onbevangen, onbevooroordeelde en onbezoedelde kijk op de wereld niet afpakken!

In Santa Dolly’s dichterlijke antwoord, getiteld Kindertjes, ziet en hoort de luisteraar een gekoesterde kinderwens cru uit elkaar spatten:

Daar zat ik mijn maisonnetje in Buiksloot
Was dit nou die midlifecrisis?
'k Had kind noch kraaiepoot
En buiten zag ik vrouwen lopen
Met buiken zo vruchtbaar en rond
En ik kreeg een geniale gedachte
Waar ik zelf versteld van stond

Is er na de eerste ronde, waarbij het publiek als levende applausmeter dient, nog sprake van een gelijkspel in de tweede ronde eist SinterklaHansa de overwinning van de Gouden Schimmel op. In zijn Elegie op Haarlem steekt hij zijn kritiek op het cultuurbeleid van Haarlem niet onder stoelen of banken. De wijze waarop hij De Zingende Zaag een hart onder de riem steekt levert hem een overweldigend applaus op.

Elegie op Haarlem.

Een lyriek in gekruist rijm.

Als ik in Haarlem, op ’t Sparen,
enorm gastvrij wordt ingehaald,
dan valt mij op, al tijdens ’t varen,
hier wordt cultuur mij aangestraald.

Ik zie daar Teyler’s, ‘t oudst museum
in volle glorie voor mij staan.
Nu Michelangelo’s Mausoleum,
waar vele minnaars binnengaan.

Ik tel vier paleizen voor de kunsten.
Een rijkdom, ach het kan niet op.
’t Heeft wat gekost, maar met wat gunsten
staat Haarlem cultureel aan top.

Maar wat gaan we erin beleven,
in die theaters van de kunst,
Nu Haarlems culturele leven
valt buiten de subsidiegunst.

Gaan we ons nu afhankelijk maken
van kunstenaars van buitenaf?
Ons eigen goed laten verzaken,
ze staan met één been in ’t graf.

Haarlem, stad van vele jaren.
Haarlem, bolwerk van cultuur.
Haarlem, sterk in het vergaren
van schrijvers, dichters, architectuur.

Haarlem, trots op zijn historie.
Boekdrukkunst, Lieven de Key,
Kenau, Coster, Haarlemmer Olie,
het zijn slechts enkelen op rij.

Maar dieper ingaand op die zaken,
brengt toch iets anders aan den dag.
Dat Haarlemmers verhalen maken
maakte ons Lennaert al eens gewag.

Komen die letters wel van Loutje?
Was Kenau wel zo stoer en sterk?
De Vleeshal, ja een pracht gebouwtje,
maar was daar geen Vlaming aan het werk?

De overleveringen spreken
Van Haarlems Roem, Heldhaftigheid.
Maar in het licht van nu bekeken,
is Haarlem “Stad zonder beleid”.

De Kunstenaar wordt weggecijferd.
De Poëzie de mond gesnoerd.
Nog niet genoeg, ook wordt geijverd
en bouwkunst tot de grond gevloerd.

Na jaren weer een nieuwe krater.
Het is gebeurd, de Raaks ligt plat.
En dan zegt zo’n stadhuislijk prater
Dat Haarlem krijgt wat het nog niet had.

Heet het vooruitgang, dat “beleid” van heden,
dat je vermoordt wat er al was.
Slechts blijft herinnering uit het verleden,
dat schoolgebouw, die kerk, die klas.

Zo is er meer van dit soort falen.
Beslissingen, inconsequent.
Ik zal er U nog één verhalen,
wat zijne weerga nog niet kent.

De Rechtspraak moest in ’t centrum blijven,
Dat was historisch zo bepaald.
Maar ’t Stadskantoor kan men verdrijven
Naar ’t vlakke land, zo wordt verhaald.

Stond daar het circus niet ooit prachtig?
Dan is die brainstorm wel terecht.
Bouw daar het Stadskantoor, waarachtig,
het circus blijft, de tent geslecht.

Is dat beleid wat wordt beleden
in ’t oude slot, Jaap’s poppenhuis?
Leert men dan niet van het verleden.
Ach Haarlemmers maakt toch een vuist.

Komt overeind en laat U gelden.
Eist dat ’t Bestuur zich eens bezint.
De wapenspreuk doet het al melden,
dat ooit de Deugd hier overwint

“Vicit vim Virtus”
“De deugd zal overwinnen”

Sinterklahansa, 1 december 2005.
 

Alsof er niet rijkelijk genoeg met letters is gestrooid draagt Theo Olthuis tenslotte een aantal gedichten voor uit zijn nieuwste bundel Lampje voor de nacht (Uitgeverij Holland). Waarvan het titelgedicht alsvolgt luidt:

Maar de lichten worden nog lange niet gedoofd in Cicero. Een virtuoze Gerrie Hondius vat het PoëzieCafé alsvolgt op rijm samen: