Meestbekeken PoëzieCafé ooit



‘Ich bin von Kopf bis Fuss ein Blumenstrauss. Begiess mich heute Mittag mit Grossem Applaus’. In het kielzog van onze gastdichter Tsead Bruinja liep een camera van de Duitse Wereldomroep mee. Zo kreeg de negende aflevering van PoëzieCafé De Zingende Zaag zowaar een internationaal tintje en kijken over enkele weken maar liefst 22 miljoen mensen mee! Nu maar hopen dat ze allemaal naar de boekhandel rennen om de laatste Bruinja te kopen: in het Fries! Presentatrice Dolly Schöneblum had er alle vertrouwen in en richtte zich daarom in haar openingslied speciaal tot die liebe Zuschauer in Deutschland (waarvan er heel veel in Ghana en andere delen van Afrika wonen).



Wereldberoemd zijn ook de twee orgels die Haarlem rijk is. Het Christian Müllerorgel in de Bavo op de Grote Markt en het Aristide Cavaillé-Coll orgel in de Philharmonie worden wereldwijd geroemd. Kosten nog moeite werden bij de bouw van deze orgels gespaard. Stadsdichter George Moormann memoreerde in de inleiding op zijn gedicht De timmermansknecht en de orgelbouwer, opgenomen in zijn bundel Het Luide Graf, hoe op 1 februari 1736 de timmermansknecht Willem Been van ongeveer negentig voet hoogte, circa dertig meter, van een steiger in de Bavo viel. Hij was ‘hertsteeken dood’. Zijn weduwe kreeg vijftig gulden ‘tot begraeffenis van hare man’.

Een fragment uit bovengenoemd gedicht:

Aan de voet van de Müller draait iemand de
film nog een keer af. Keert terug naar dat
gebarsten hoofd, dat verscheurde lijf en

besluit wat er ook gebeurt geen held
van je te maken. Want wie weet sta je dan
voorgoed in een verblindend licht, is het

voorgoed rozengeur, maneschijn, toespraken met
orgelmuziek en o stel je voor met imitaties van
vogelgeluiden, tromgeroffel en veldslagen.

Met zijn optreden luidde Moormann het interview in van Dolly Bellefleur met organist en toondichter Piet Kee.

  

De Mooie Hel van het sonnet
‘Zou je in een paar woorden het verschil kunnen omschrijven tussen beide orgels?’ vroeg Dolly als eerste aan Piet Kee. Deze leek in eerste instantie lichtelijk geïntimideerd door zoveel Girl Power maar herstelde zich snel. Vol vervoering sprak hij: ‘U gaat de Grote Kerk binnen en u ziet een wereldwonder. Het is het beroemdste orgel, het is een universeel barok orgel. Het Cavaillé-Coll-orgel is een prachtig 19^e eeuws romantisch orgel. Beide orgels hebben een geheel eigen klankkleurenpalet.’ Hoewel Piet Kee zijn voorkeur uit bleek te gaan naar het Müller weerhield dit hem er niet van onlangs een muziekstuk te componeren voor het Cavaillé-Coll orgel.
De compositie getiteld ‘Haarlem Concerto voor Orgel en Orkest’ beleefde op 17 maart j.l. zijn wereldpremière. En er was een opvallende rol weggelegd voor een harmonium. De dichter Roland Holst omschreef dit instrument ooit als de ‘cirkelzaag des geloofs’ en hij hoorde in het traporgel 'de snotverkouden stem der menschheid jammeren om erbarming.'

Het opvoeren van het harmonium noemde Kee zeker een daad van provocatie. Net als het harmonium wordt het orgel vooral gezien als een religieuse relikwie. Dolly, geboren uit Friese ouders die ooit emigreerden naar het gristelijke Huizen, kon dit beamen. Als jonge soliste bij het kinderkoor De Zendertjes had zij aan den lijve moeten ondervinden hoe het orgel in de kerk werd misbruikt als propagandamiddel. Maar voegde Piet Kee er aan toe:

‘Het harmonium is in de goede zin van het woord een aftreksel van het romantische orgel. Door het gebruik van het harmonium krijgt het hoofdorgel een extra reliëf. Eigenlijk vormt het harmonium de harmonische schaduw van het orgel. In mijn compositie citeer ik de harmoniumpartij uit Satie’s Messe des Pauvres... maar genoeg over orgels ik ben toch uitgenodigd om mijn favoriete gedicht of liever gezegd favoriete gedichten voor te dragen? Neem nou bijvoorbeeld het zeventiende eeuwse gedicht The World van Henry Vaughan (1621-1695). Dat is een prachtig visioen waarvan de eerste zeven regels mij zo mateloos boeiden dat ik het uiteindelijk heb verwerkt in een koorwerk:

I SAW Eternity the other night,
Like a great Ring of pure and endless light,
All calm, as it was bright
And round beneath it, Time in hours, days, years
Driv’n by the spheres
Like a vast shadow mov’d; in which the world
And all her train were hurl’d.

Alleen die beginregel al: I SAW Eternity, Ik zag de Eeuwigheid, een abstract gegeven waarbij het moment waarop de ikfiguur het zag heel precies wordt aangegeven met the other night. Schitterend die tegenstelling. En niet te vergeten de schitterende breuk in het gedicht na All calm, as it was bright: achter die kalmte blijkt een enorme draaikolk van uren, dagen, jaren et cetera schuil te gaan.

Die totale omslag spreekt me ook zo aan in een van de sonnetten van de dichter Jan Kal:

Mooie Hel

Door onze zeilboot schrikken uit het riet
wat eenden op, maar ze voltooien snel
hun korte boogvlucht- zie het vlooienspel-
met poten waarmee wordt gewaterskied.

Dit aanhangsel van ’t Spaarne-stroomgebied
noemen de Nederlanders Mooie Nel.
Een echte mug spreekt juist van Mooie Hel:
Sjibbólet voor wél Haarlemmer of niet.

Zoals wij op het water telkens weer
het roer omgooiden als bij toverslag
een nieuwe koers moest worden uitgezet,

zo ga ik aan mijn tafel elke keer,
al zeilend door de ruimte, overstag
binnen de Mooie Hel van het sonnet.

  

Na een korte pauze had George Moormann een geanimeerd gesprek met de dichter Tsead Bruinja. Deze droeg om te beginnen enkele gedichten voor uit Droom in blauwe regenjas, Een keuze uit de nieuwe Friese poëzie sinds 1990. Een bloemlezing die Bruinja samenstelde en die een schitterende aanvulling blijkt te zijn op Spiegel der Friese poëzie die in 1994 verscheen. Bruinja memoreerde hoe hij tijdens het hele maakproces steeds meer draden en verbanden in de Friese poëzie ontdekte die hij nog niet eerder had gezien.

Bruinja’s favoriete gedicht leek wel geïnspireerd op La Dolly:

Anne Feddema
Foar Kurt Schwitters

De buurman rint graach op
                                 nullehakken!

De boarfrou rint graach yn in
                                 baitsjebokse!

Baitjeboksenullehakke!
Roppe se de hiele dei
En oarsom:
Nullehakkebaitsjebokse!

Mar juster, de skrik sloeg my om it hert.

De buorfrou rûn
                    nullehakken!

De buorman rûn yn in
                    baitsjebokse!

No rin ik de hiele dei op nullebakken!
Yn in baitsjebokse!

Ik bin lokkich!
Ik rop:

Nullehakkebaitsjeboksebaitsjeboksenullehakke!

Vertaling Tsead Bruinja
Voor Kurt Schwitters

De buurman loopt graag op
                                  naaldhakken!

De buurvrouw loopt graag in een
                                  overall!

Overallnaaldhak
Roepen ze de hele dag.
En andersom:
Naaldhakoverall!

Maar gisteren, de schrik sloeg me om het hart.

De buurvrouw liep op
                          naaldhakken!

De buurman liep in een
                          overall!

Nu loop ik de hele dag op naaldhakken!
In een overall!

Ik ben gelukkig!
Ik roep:

Naaldhakoverallnaaldhak!


Grote indruk maakte ook Bruinja’s eigen gedichten als Wouter en de dingen en Buit.

Tsead Bruinja
Wouter en de dingen
(Uit Dat het zo hoorde, Amsterdam/Antwerpen 2003)

wouter doorgaans lieten de dingen
me met rust maar sinds ik jou lees

beginnen ze te kletsen en te praten
erger ik me eraan dan beginnen ze
te blaten en dat is niet het raarste
wouter maar dat toontje dat spreekt
me tegen als een vrouw van wie
het moeilijk houden is heb je daar
ook zo’n zwak voor dat heb je dus gegeven
en dat zul je ook achterlaten een kwetterend
vrouwengezicht dat ontevreden
vanuit stoeptegels, soepblikken
en bloemkelken een beetje alsof
je wat aan het krabbelen even
verveeld een paar lijntjes trekken
in de marge het moet onherkenbaar
het mag niks worden
en er dan toch vanachter twee
puntjes met een streepje eronder
een boeman te voorschijn komt
uit bloemige kindergordijntjes
wouter het kijkt me aan

stroomde mijn blik voorheen
nog als romig toetje
door de straten nu kietel ik
als ijverige kwebbelbeek
langs de vreemdste dingen
die als een troeteltroelstra
op voetstukken belanden

weet je wouter
vaders kun je makkelijk wegduwen
heb je kinderen

op een avond stak de zon
z’n laffe ledematen
achter een wolk
en liet het blaffen
van de regen
ik liep halverwege
tussen een huis en de edah

en daar begon een bos narcissen
met preken iedereen liep door
niemand reikte een zeepkist aan

oranje zei het bloempje
oranje sokken je liefste
je droeg ze weken

welke orde roep je me toe
vraag ik me af

als het nu maar geen padden
gaat regenen

wouter ik ga terug naar mijn werk
iets over tien redenen om te stoppen
met bewegen je leest het nog wel

Tsead Bruinja
Buit

de stille tocht begint op het parkeerterrein van de aldi
daarna gaat het via de parallelweg naar het stadhuis

de burgemeester loopt mee
het is lastig voor hem zo snel
de stoet voor kantoor
te verwisselen

poeh         lekker

het best volgt men de middenweg
leest men dit als een leerdicht
waardoor soms een noordelijke
hartstocht heen is geblazen
men ademt in en uit nietwaar

beter ziet men in de vijand
een broer die zijn bruid niet kreeg